आरती किन गरिन्छ? सनातन र नेवाः संस्कारमा यसको अर्थ र विज्ञान

 आरती किन गरिन्छ? सनातन र नेवाः संस्कारमा यसको अर्थ र विज्ञान :   🪔 🪔 🪔 🪔 🪔 🪔 🪔 🪔

सनातनी धर्म अनुसार देवीदेवताको पुजा गर्दा पुजाको अन्त्यमा समापनभन्दा पहिले  बायाँ हातले  घण्टा बजाएर  दायँ हातले धुप बत्ती बालेर अर्णण गर्छन जसलाई आरती भनिन्छन् । आरती गर्दा   देवीदेवताको सामु घुमाएर  निराजन गरिन्छन् । आरती विना पुजा अधुरो मानिन्छ । उज्यालोले अन्धकार हटाउने" प्रतीक हो। यसको पछाडि धर्म तथा सांस्कृतिक र विज्ञान तिन्तैको आधार छ।

१. धार्मिक/सांस्कृतिक अर्थ

सनातनी परम्परा: 

पूजाको अन्त्यमा घण्टा बजाएर, धूप-बत्ती घुमाएर गरिने कर्मलाई आरती भनिन्छ। घण्टाको नादले नकारात्मक ऊर्जा हटाउँछ र मन एकाग्र हुन्छ। दियो घुमाउँदा इष्टदेवलाई "निराजन" गरिन्छ अर्थात् प्रकाश देखाएर आदर गरिन्छ। 

नेवाः संस्कारमा: 

आरती विना पूजा अधुरो मानिन्छ। बत्तीको उज्यालोले मनको अज्ञान, लोभ, मोह रूपी अन्धकार नष्ट होस् भन्ने कामना गरिन्छ। बत्ती ज्ञान, सत्य र चेतनाको प्रतीक हो। जसरी उज्यालोले बाहिरको अन्धकार हटाउँछ, त्यस्तै भित्री अन्धकार हटोस् भन्ने भाव हो।

२. वैज्ञानिक कारण

आरती सिर्फ भावना मात्र होइन, यसको व्यावहारिक फाइदा पनि छ:

१.वातावरण शुद्धीकरण:* घ्यू वा तोरीको तेलको बत्ती, कपूर, धूपबाट निस्कने धुँवामा एन्टि-ब्याक्टेरियल गुण हुन्छ। यसले मन्दिरको हावा सफा गर्छ। 

२.मनको एकाग्रता: घण्टाको ध्वनिको कारणले मन शान्त पार्छ

    र ध्यान केन्द्रित गर्न मद्दत गर्छ। 

४.ऊर्जाको सञ्चार: दियोको ज्वाला घुमाउँदा उत्पन्न हुने तातो र

    प्रकाशले हाम्रो आँखा, नाक र मनलाई उत्तेजित गर्छ। यसले

   आलस्य हटाएर सकारात्मक ऊर्जा दिन्छ। 

४. मनोवैज्ञानिक प्रभाव: उज्यालो देख्दा मस्तिष्कमा डोपामिन

   निस्किन्छ, जसले आनन्द र शान्तिको अनुभूति गराउँछ।

सारमा

आरती भनेको बाहिरको बत्ती बालेर भित्रको बत्ती जगाउने कर्म हो।  

बाहिरको अन्धकार हटाउन बिजुली चाहिन्छ, तर मनको अन्धकार हटाउन श्रद्धा, ज्ञान र चेतनाको ज्योति चाहिन्छ।

त्यसैले आरती गर्दा हामी भन्छौं:  

"तमसो मा ज्योतिर्गमय" – अज्ञानबाट ज्ञानतर्फ लैजाऊ।

तपाईं आरती गर्दा के महसुस गर्नुहुन्छ? कमेन्टमा लेख्नुहोला 

#आरती #सनातनधर्म #नेवासंस्कार #पूजा #ज्ञानकोज्योति #नेपालसंस्कृति #धर्मसंस्कृति